Không gian mạng đang ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội.
Tuy nhiên, song hành với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số là những biểu hiện lệch chuẩn trong hành vi ứng xử của một bộ phận người dùng.
Mới đây, lực lượng chức năng thành phố tại Hải Phòng phát hiện và xử phạt 2 trường hợp sử dụng tài khoản mạng xã hội Facebook đăng tải thông tin sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm danh dự lãnh đạo thành phố ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI. Các cá nhân vi phạm đã thừa nhận hành vi và bị xử phạt hành chính với tổng số tiền 15 triệu đồng.
Đây không phải là hiện tượng cá biệt. Thực tế, tình trạng lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng, bình luận thiếu chuẩn mực, thậm chí xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác trên mạng vẫn diễn ra khá phổ biến. Đáng chú ý, dù hệ thống pháp luật đã tương đối đầy đủ và nhiều vụ vi phạm đã được phát hiện, xử lý, nhưng ý thức chấp hành của một bộ phận người dân vẫn chưa được cải thiện tương xứng.
Nguyên nhân không chỉ do thiếu hiểu biết pháp luật mà còn xuất phát từ sự thiếu chuẩn mực văn hóa trong môi trường số. Nhiều người vẫn cho rằng mạng xã hội là “không gian ảo”, nên có thể phát ngôn tùy tiện mà không phải chịu trách nhiệm.
Ngày 5/3, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Đây được xem là biện pháp thể hiện cách tiếp cận toàn diện trong quản lý và phát triển không gian mạng. Không chỉ dừng lại ở việc nhấn mạnh trách nhiệm tuân thủ pháp luật, bộ quy tắc còn đặt trọng tâm vào việc hình thành thói quen ứng xử văn minh, tôn trọng và có trách nhiệm của người dùng internet.
Những nguyên tắc cơ bản như tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; sử dụng ngôn ngữ lịch sự; kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ; khuyến khích lan tỏa các giá trị tích cực đã được xác lập rõ ràng .
Điểm đáng chú ý là bộ tiêu chí không chỉ hướng tới cá nhân mà còn mở rộng trách nhiệm đối với các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng số, các cơ quan báo chí, truyền thông và các chủ thể sáng tạo nội dung. Điều này phản ánh một thực tế: không gian mạng là một hệ sinh thái phức hợp, nơi mọi chủ thể đều có vai trò và ảnh hưởng nhất định. Vì vậy, việc xây dựng văn hóa ứng xử không thể là trách nhiệm đơn lẻ, mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của toàn xã hội.
Văn hóa số không chỉ dừng lại ở việc đưa các sản phẩm văn hóa lên môi trường trực tuyến, mà quan trọng hơn là thiết lập các giá trị, chuẩn mực và cách thức tương tác phù hợp với đời sống số. Một môi trường mạng lành mạnh sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các ngành công nghiệp sáng tạo, truyền thông và kinh tế số.
Tuy nhiên, một bộ quy tắc dù được xây dựng đầy đủ đến đâu cũng sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu đi sự tự giác thực hiện của mỗi cá nhân. Văn hóa không thể áp đặt bằng mệnh lệnh hành chính, mà phải được hình thành từ nhận thức và hành động tự nguyện. Mỗi người dùng internet, với tư cách là một “công dân số”, đều có trách nhiệm góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh.
Trong kỷ nguyên số, mỗi dòng trạng thái, bình luận hay video được đăng tải đều góp phần hình thành diện mạo văn hóa của một quốc gia. Vì vậy, việc ban hành Bộ tiêu chí ứng xử trên không gian mạng không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm hạn chế vi phạm, mà còn là bước đi lâu dài để xây dựng một môi trường văn hóa số lành mạnh, nhân văn và đậm đà bản sắc.
Báo Hải Phòng